ZA PIERWSZYCH PIASTÓW.

Badania archeologiczne prowadzone na Ostrowie Tumskim dowodzą, iż najstarsi osadnicy zamieszkiwali tereny Poznania już w paleolicie. Odsłonięto zabytki kultury łużyckiej i wschodniopomorskiej. Od około VII wieku widoczne są ślady kultury Polan. Z VIII - IX wieku pochodzi odkopany gród obronny wraz z podgrodziem.

W X wieku Poznań stał się jedną z głównych rezydencji książęcych. W 968 roku powstało w Poznaniu pierwsze na polskich ziemiach biskupstwo, a na jego czele stał biskup Jordan. W 1038 roku gród został doszczętnie zniszczony (podobnie jak Gniezno) w wyniku najazdu ksiecia czeskiego Brzetysława I. Spowodowało to spadek politycznej roli całej Wielkopolski na rzecz Krakowa, dokąd Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę.

Od 1138 roku w wyniku rozbicia dzielnicowego Poznań stał się siedzibą książąt wielkopolskich. Pierwszym z nich był Mieszko III Stary.

W XII wieku wokół grodu powstały osady rzemieślniczo - handlowe, których rozwój nastąpił w XIII wieku, w związku z powstaniem szlaku handlowego z Zachodu do Prus, który prowadził przez Poznań.

LOKACJA MIASTA.

Założycielem miasta, a zarazem jego pierwszym wójtem był Tomasz z Gubina, który w roku 1253 otrzymał z rąk Przemysła I i Bolesława Kaliskiego zwanego Pobożnym - książąt panujących w Wielkopolsce, przywilej lokacji miasta. Miasto zostało założone na prawie magdeburskim, na mocy którego Tomasz z Gubina i jego potomkowie stali się dziedzicznymi urzędnikami zarządzającymi miastem w imieniu władcy (wójtami). W pierwszym okresie po lokacji miasta posiadali oni szereg przywilejów prawnych i finansowych, nadanych im przez władcę. Po krótkim czasie, przedstawiciele głównych rodów miasta (patrycjat) utworzyli Radę Miejską, na której czele stał burmistrz.

Tomasz z Gubina otrzymał tereny na lewym brzegu Warty (tereny nizinne, uprawne, lecz zalewowe). Otoczone one były usytuowanymi na wzgórzach osadami: na północy osadą Winiary (teren dzisiejszej Cytadeli), na zachodzie osadą z kościołem Św. Wojciecha, obok niego wzgórzem zwanym dzisiaj Górą Przemysława. Dalej znajdowało się wzgórze zwane Muszą Górą (dzisiejszy Plac Wolności), które sąsiadowało z osadą z kościołem św. Marcina. Po stronie południowej znajdowała się osada Rybaki. Na terenie otrzymanym przez Tomasza z Gubina znajdowała się tylko jedna osada z kościołem św. Gotarda, którą otrzymali wcześniej Dominikanie.

Pozostały teren jako niezabudowany, dawał możliwość zaplanowania nowego miasta według panujących wówczas koncepcji urbanistycznych. Centralnym miejscem miasta był plac handlowy z budynkami publicznymi, który sąsiadował z głównym kościołem miasta. Ulice zostały zbudowane na wzór szachownicy, a całość została otoczona murem z około 30 basztami i wieżami. Do miasta prowadziły cztery bramy: od strony wschodniej (od Warty) - Wielka i Wodna, od strony południowej Wrocławska, od strony północnej Wroniecka, a od strony zachodniej bramy nie było. Teren otrzymany przy lokacji i oznaczony murami określał przez ponad 500 lat granice urbanistyczne i administracyjne Poznania.

Od momentu lokacji miasta, stało się ono ważnym ośrodkiem rzemiosła (skórzano - futrzarskiego, tkackiego, spożywczego). Od XIII wieku Poznań stał się licznym skupiskiem Żydów (około 20% mieszkańców), co spowodowało, iż była to największa i najważniejsza gmina żydowska w Wielkopolsce.

Od XIV wieku miasto stało się siedzibą starosty generalnego Wielkopolski i stolicą województwa. Dzięki temu już pod koniec tego wieku Poznań był jednym z ważniejszych ośrodków handlu (sukno, futra, skóry, bydło, zboże) na szlaku z Litwy i Rusi do Niemiec i z Krakowa do Szczecina (1394 rok - uzyskanie prawa składu). Od połowy XIV wieku w mieście odbywały się targi świętojańskie.

ZA OSTATNICH PIASTÓW.

Za panowania ostatnich Piastów miasto wykupiło urząd wójtowski, zwiększając swą niezależność. Rządzone odtąd było wyłącznie przez Radę Miejską i burmistrza, który był jedynie zatwierdzany przez starostę generalnego Wielkopolski. W skład Rady zaczęli wchodzić przedstawiciele pospólstwa, mianowicie reprezentacje cechów. Szybki rozwój Poznania spowodował, iż zaczął on się uniezależniać od Kościoła i Państwa, które reprezentowali Biskup i Książę (lub Król), a później także od ich przedstawiciela - starosty generalnego Wielkopolski.

Wkrótce Poznań zaczął odgrywać czynną rolę politycznę, popierając przeciwko Władysławaowi Łokietkowi (który był księciem Wielkopolski) Wacława Czeskiego, a następnie Henryka Głogowczyka. Konsekwencje tego postępowania nie były jednak dla miasta zbyt korzystne, gdyż zraziło ono do siebienie nie tylko Łokietka, ale także jego syna Kazomierza Wielkiego. W związku z tym aż do śmierci ostatniego Piasta (1370 rok) nie otrzymał Poznań żadnych nowych przywilejów, a z rozkazu królewskiego biegnący dotychczas przez Poznań szlak handlowy ze Śląska do Gdańska został skierowany przez Kalisz.

Mimo to pod koniec XIV wieku Poznań pozostał i tak największym miastem Wielkopolski, licząc około 5 tysięcy mieszkańców. Odgrywał nadal rolę polityczną, o czym świadczy wyznaczenie miasta na jednego z gwarantów pokoju kaliskiego z Krzyżakami zawartego w 1343 roku, a także udział w zatargach politycznych o następstwo tronu polskiego po śmierci Ludwika Węgierskiego.

PO PODPISANIU UNII W KREWIE (1385 rok)

Podpisanie unii polsko-litewskiej i wstąpienie na polski tron Władysława Jagiełły zapoczątkowało od schyłku XIV wieku coraz szybszy rozwój Poznania. W związku z prowadzonymi przez Polskę i Litwę działaniami wojennymi przeciwko Krzyżakom, ograniczony został handel przez Gdańsk. Wtedy to właśnie z rozkazu królewskiego szlak handlowy z Małopolski, aby ominąć porty krzyżackie skierowano przez Poznań na Szczecin.

W XV-tym i XVI-tym WIEKU.

Cały wiek XV był okresem ogromnego rozwoju Poznania. Miasto cieszyło się życzliwością króla, który bawił tu prawie co rok. Władysław Jagiełło nadał miastu wiele przywilejów, w tym prawo bicia własnej monety (1410 rok). Wiek XVI był kolejnym wiekiem rozwoju miasta. Zwany jest także złotym wiekiem Poznania (zresztą całej Rzeczypospolitej). Apogeum gospodarcze Polski, a w konsekwencji także Poznania przypada na przełom XVI/XVII wieku. Miasto liczyło wtedy około 20 tysięcy mieszkańców (4 miejsce w Polsce po Gdansku, Krakowie i Lwowie).Charakter miasta był już w tym czasie całkowicie Polski, zanikły w kościołach kazania w języku niemieckim, a księgi miejskie prowadzone były po polsku. Stale wzrastała liczba Żydów, którzy liczyli w Poznaniu pod koniec XVI wieku około 1500 osób.

DOROBEK EPOKII RENESANSU.

Wiek XV i XVI to także epoka renesansu. W 1519 roku powstał tu jeden z ważniejszych ośrodków humanistycznych i kulturalnych w Polsce, mianowicie Akademia Lubrańskiego. Powstawały księgarnie, a w 1576 roku nawet oficyna drukarska. W Poznaniu działali liczni humaniści, między innymi M. Kotowicz, A. Krzycki, Andrzej Frycz Modrzewski, Jan Lubrański, P. Tomicki. Tutaj także pracował pierwszy polski biblista W. Wróbel.

POZNAŃ W OKRESIE REFORMACJI.

Odrodzenie to także okres działalności ruchów reformatorskich. W Poznaniu byli to głównie luteranie i bracia czescy (działali w szkolnictwie), którzy w 1565 i 1570 roku mieli tu nawet swoje synody. Ze znanych protestanckich teologów, działających w Poznaniu należy wymienić: A. Samuela, J. Seklucjana i Grzegorza Pawła z Brzezin. W drugiej połowie XVI wieku rozpoczęły się konflikty wyznaniowe, po tym jak do miasta przybyli jezuici i zaczęli dominować w jego życiu kulturalnym. W 1573 roku otwarto Kolegium Jezuickie, którego pierwszym rektorem był J. Wujek (działali w nim także H. Powodowski, G. Knopiusz, S. Grodzicki). Od 1619 roku nastąpił zakaz działalnosci innowierczej.

ZASTÓJ W ROZWOJU MIASTA.

XVII i pierwsza połowa XVIII wieku przyniosły radykalne pogorszenie sytuacji miasta. Wynikało to głównie z prowadzonych przez Rzeczpospolitą wojen, szczególnie ze Szwecją (Potop i okupacja Polski w latach 1655-57 oraz okupacja podczas wojny północnej - 1703 rok). Ponieważ wojny w dużej mierze toczone były na terytorium Polski, spowodowalo to ogromne straty gospodarcze, polityczne i kulturalne także dla Poznania. Do innych przyczyn należy zaliczyć klęski żywiołowe (1709 rok - zaraza, 1736 rok - powódź) oraz unowocześnienie zachodnioeuropejskiego rolnictwa, a w związku z tym zmniejszenie zapotrzebowania na import zboża z Polski.

Rezultatem tego stał się spadek ludności Poznania do około 7 tysięcy mieszkańców na początku XVIII wieku ( na przełomie XVI/XVII wieku było 20 tysięcy mieszkańców). Okres spokoju nastał dopiero po zakończeniu wojny północnej, po 1721 roku.

SZTUKA BAROKU.

Jednakże wiek XVII to okres rozwoju barokowego budownictwa sakralnego. W Poznaniu tworzyli tacy architekci jak na przykład: J. Catenaci ( kościół farny ), K. Bonadura, T. Poncino oraz malarze: K.A. Boguszewski, A. Szwach, Sz. Czechowicz.

OŻYWIENIE GOSPODARCZE.

Poprawa koniuktury gospodarczej nastąpiła dopiero w drugiej połowie XVIII wieku. Związane to było z początkami uprzemysłowienia; powstały manufaktury sukiennicze, płócienne, skórzane. W związku z tymi zmianami wzrosło zaludnienie, pod koniec XVIII wieku Poznań liczył około 15 tysięcy mieszkańców, z czego około 20% stanowili Żydzi, a około 10% Niemcy. W celu uporządkowania dotychczasowych zaniedbań, powołano Komisję Dobrego Porządku, która pracowała w Poznaniu pod kierownictwem starosty generalnego Wielkopolski Kazimierza Raczyńskiego. Dzięki Komisji między innymi odbudowano miasto, zreorganizowano cechy, przywrócono jarmarki, zniesiono ograniczenia wyznaniowe.

Niestety były to już ostatnie lata wolnego Poznania. W 1772 roku Prusy zabrały Pomorze Gdańskie, a w 1793 roku cała Wielkopolska wraz z Poznaniem także znalazła się w granicach państwa pruskiego. Rozpoczął się 123-letni okres zaborów.

PIERWSZE LATA NIEWOLI.

Rok 1793 otworzył 123-letni okres zaboru Wielkopolski i rozpoczął walkę poznaniaków o utrzymanie polskości. Dwa lata później, w 1795 roku Rzczpospolita została ostatecznie zlikwidowana. Oznaczało to dla Poznania brak ewentualnej pomocy ze strony rządu polskiego i koniecznosć prowadzenia poltyki z zaborcą na własną rękę. Jednocześnie Poznań stał się stolicą tzw. Prus Południowych.

Swą działalnosć w mieście rozpoczeli Niemcy od stworzenia nowego planu urbanistycznego rozwoju miasta. Zadanie to, które miało być kontynuacją prac Komisji Dobrego Porządku powierzono berlińskiemu urbaniscie i architektowi Dawidowi Gilly'emu. Projekt ten zakładał rozbiórką murów obronnych i włączenie do miasta terenów bezpośrednio z nim sąsiadujących, a następnie budowę (prace trwały do lat 60 XIX wieku) nowych fortyfikacji, zwanych dzisiaj Cytadelą. Odtąd pas fortyfikacji miał wyznaczać nowe granice miasta. Spowodował jednak zahamowanie dalszego rozwoju przestrzennego Poznania.

W KSIĘSTWIE WARSZAWSKIM.

Niemickie plany urbanistyczne zostały jednak tymczasowo zawieszone w związku z nastaniem w Europie okresu wojen napoleońskich. W grudniu 1806 roku na czele Legionów wkroczył do Poznania generał Jan Henryk Dąbrowski. W latach 1807-1815 Poznań należał do utworzonego przez Napoleona Księstwa Warszawskiego, był stolicą Departamentu Poznańskiego. Po Kongresie Wiedeńskim Poznań z powrotem wrócił do Prus i stał się stolicą Wielkiego Księstwa Poznańskiego (od 1871 roku prowincji poznańskiej).

PO ROKU 1815.

Początkowo stosunki ze społeczeństwem niemieckim żyjącym zresztą w Poznaniu już wcześniej układały się dobrze. Natomiast władze od razu postawiłu sobie za cel wytępienie polskości.Mimo to aż do 1830 roku utrzymywały dobrą wolę, co przejawiało się między innymi w powierzeniu stanowiska Namiestnika księciu Antoniemu Radziwiłłowi (piastował je w latach 1815-1830). Okres ten był niekorzystny dla miasta, Poznań rozwijał się dość wolno, w latach dwudziestych upadło sukiennictwo. Mimo śmiałych planów Gilly'ego, zabudowa terenów szła nienajlepiej, widoczne były tylko fortyfikacje zmieniające Poznań w twierdzę. Miało ono ogromne znaczenie strategiczne; na wypadek wojny miasto miało bezpośrednio bronić Berlina. Po upadku powstania listopadowego nasiliły sie walki z polskością. Niemcy próbowali wszelkich środkich politycznych, prawnych i ekonomicznych, aby wytępić język polski. Spowodowało to opór mieszkańców, co przejawiało się w tzw. pracy organicznej, działalności spiskowej (Centralizacja Poznańska z Karolem Libeltem) oraz udziałach w powstaniach wielkopolskich 1846 i 1848 (Wiosna Ludów). Praca organiczna polegała przede wszystkim na samo organizacji we wszystkich dziedzinach życia od Kościoła przez naukę, kulturę po gospodarkę. Niewątpliwie z pomocą przyszła pozytywna dla poznaniaków koniuktura gospodarcza, która rozpoczęła się w latach 40 XIX wieku i trwała aż do I wojny światowej. W okresie tym Poznań stał się ważnym ośrodkiem polskiej myśli naukowej i polityczno-społecznej. Prowadzono tu działalnosć wydawniczą (Edward Raczyński, Tytus Działyński), w 1829 roku założono Bibliotekę Raczyńskich; powstawały księgarnie i drukarnie(J.K. Żupański, W. Stefański, N. Kamieński). Rozwijała się publicystyka, głównie na łamach Dziennika Domowego. W 1836 roku założono Towarzystwo Sztuk Pięknych, a w latach 1838-41 dzięki staraniom Karola Marcinkowskiego zbudowano Bazar (hotel i sklepy), który odtąd stał się centrum polskości. W 1857 roku powstało Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, w 1880 roku Towarzystwo Czytelni Ludowych, a w 1861 roku Centralne Towarzystwo Gospodarcze. Od 1870 roku działał w Poznaniu pierwszy stały teatr polski. W drugiej połowie XIX wieku wychodziły polskie pisma: Kurier Poznański, Dziennik Poznański, Orędownik, Tygodnik Wielkopolski. Od 1897 roku działa w Poznaniu potężny koncern prasowy i wydawniczy Księgarnia Św. Wojciecha. Od połowy wieku Poznań stał się ośrodkiem przemysłu rolno-przetwórczego, metalurgicznego i maszynowego, dzięki uruchomieniu w 1855 roku zakładu Hipolita Cegielskiego. Dobrze rozwijał się także przemysł chemiczny oraz handel płodami rolno-hodowlanymi. W związku z uzyskaniem połączenia kolejowego z Berlinem przez Szczecin w 1848 roku i z Wrocławiem w 1856 roku, miasto stało się ważnym węzłem kolejowym. W 1831 roku zbudowano wodociagi, a w 1857 roku uruchomiono gazownię. Od 1898 roku po Poznaniu jeździ tramwaj elektryczny. Po roku 1871, czyli po zjednoczeniu Niemiec, nastąpiło dalsze nasilenie germanizacji, między innymi zniesiono język polski w szkołach i urzędach, zlikwidowano towarzystwa polskie. Politykę tą (zwaną polityką kulturkampfu) prowadził kanclerz Otto von Bismarck. Dzięki niemu powstawały antypolskie organizacje (np. Hakata) i działała komisja kolonizacyjna.

WZROST LICZBY MIESZKAŃCÓW I STRUKTURA NARODOWOŚCIOWA.

Od czasu budowy Cytadeli liczba ludności gwałtownie wzrosła: w 1820 roku wynosiła okołó 20 tysięcy, w 1860 roku 50 tysięcy, w 1890 roku 70 tysięcy,a w 1910 roku 156 tysięcy. Początkowo Polacy stanowili 66% ludnosci, Żydzi 22%, a Niemcy 12% mieszkańców. W połowie wieku spadła liczba Polaków do około połowy ogółu mieszkańców, ubyło Żydów, a Niemcy stanowili jedną trzecią. Jednakże krótko przed I wojną światową Polacy znów stanowili około dwie trzecie mieszkańców.

ROZWÓJ PRZESTRZENNY NA PRZEŁOMIE XIX/XX WIEKU.

Okres ten przyniósł ogromny rozwój terytorialny Poznania, dzięki zgodzie rządu niemieckiego na rozbiórkę poteżnych fortyfikacji wokół Poznania. Zamiast nich powstało 18 nowych fortów wysuniętych daleko od centrum. Jednocześnie przyłączono do Poznania okoliczne wsie: Jeżyce, Wildę, Łazarz z Górczynem i Sołacz. Dzieki nadburmistrzowi Richardowi Wittigowi (1891-1902), tereny te zostały w znacznym stopniu zabudowane, a wiele wybudowanych wtedy budynków stoi do dziasiaj. Zniszczenia wojenne (1914-1918) na szczęście ominęły Poznań, a wzorowo zorganizowane i przeprowadzone powstanie wielkopolskie wyparło Niemców. Poznań znowu znalazł się w granicach wolnej Polski - II Rzeczypospolitej.

POWSTANIE WIELKOPOLSKIE.

Powstanie rozpoczęło się 27 XII 1918 w Poznaniu, wbrew Naczelnej Radzie Ludowej, a objęło wiele miast. Do 16 I 1919 osiągnęło decydujące sukcesy militarne i polityczne (historyczny marsz w kierunku Kargowej, wytyczający kierunek powrotu Polski na linię Odry). Powstaniem po wybuchu kierował Komisariat Naczelnej Rady Ludowej; główno dowodzącym był mjr Stanisław Taczak, a od 16 I gen. J. Dowbór-Muśnicki. W połowie stycznia nastąpiła ofensywa niemiecka (klęska powstańców pod Szubinem i zwycięstwo pod Osieczną). Walki zakończył 16 II 1919 rozejm w Trewirze; wzdłuż granic terenów wyzwolonych przez wojska powstańcze wytyczono linię demarkacyjną. Niemcy jednak nie przestrzegali postanowień rozejmu i traktat wersalski nie zlikwidował stanu napięcia na linii granicznej. Znaczenie powstania polegało na stworzeniu nowego stanu faktycznego, który miał być wzięty pod uwagę w międzynarodowych rokowaniach pokojowych. W powstaniu wzięło udział ok. 17 tys. ochotników; w walkach zginęło około 2 tys. powstańców, a około 6 tys. odniosło rany. Powstanie wielkopolskie było jedynym polskim zrywem narodowowyzwoleńczym, który zakończył się sukcesem.

Oswobodzony przez powstańców Poznań przeżył w latach międzywojennych wszechstronny rozwój. Liczba ludności wzrosła od 150 tysięcy w 1918 roku do 275 tysięcy w 1939 roku. Zmieniła sie także struktura społeczeństwa, w 1939 roku było zaledwie 6 tysięcy Niemców i 2 tysiące Żydów. Niemałe zasługi miał Poznań i poznaniacy w wojnie z Rosją 1920 roku, która prowadzona była głównie w oparciu o kredyty udzielone rządowi przez poznańskie banki. Doświadczenie poznaniaków z I wojny światowej i powstania wielkopolskiego odegrały także dużą rolę w tej wojnie. Szczególnie odznaczył się słynny 15 Pułk Ułanów. Rozwijał się w Poznaniu przemysł metalurgiczny, maszynowy, chemiczny, elektrotechniczny i spożywczy.

DALSZY ROZWÓJ PRZESTRZENNY.

Kontynuowany był rozwój urbanistyczny miasta. W 1925 roku przyłączono do Poznania nowe tereny: Główną, Komandorię, Rataje, Starołękę, Dębiec i Winiary. Nastąpiła rozbudowa urządzeń komunalnych, powstawała ogromna liczba gmachów publicznych, między innymi teatry miejskie. W związku z odbywającymi się w Poznaniu od 1921 roku Targami Poznańskimi ( początkowo krajowymi, a od 1925 roku o zasięgu międzynarodowym), dzisiaj Międzynarodowe Targi Poznańskie, wybudowano wiele hal targowych.Prowadzono także dalszą zabudowę terenów już zurbanizowanych. W tym czasie rozwinęła się moda na budownictwo willowe. W związku z tym wybudowano nowe osiedla: Ostroroga, Abisynię i inne oraz rozbudowano osiedle willowe na Dębcu. poza tym budowano także wiele skromniejszych domów, głównie na terenach nowo przyłączonych. Niewiele stawiano kamienic, a bloki mieszkalne rozpoczynały dopiero swa erę (np. bloki na Zawadach, przy ulicy Bukowskiej i inne).

KULTURA.

W 1919 roku swą działalność rozpoczął Uniwersytet Poznanski, a później jeszcze kilka szkół wyższych. Powstawały wydawnictwa (R. Wegnera, J. Kuglina) oraz wychodziły czasopisma (Zdrój, Prom, Tęcza). W 1919 roku utworzono w Poznaniu oddział Związku Literatów Polskich, którego pierwszym prezesem był W.S. Reymont.

WŁADZE MIEJSKIE.

W okresie międzywojennym szczególny wpływ w Wielkopolsce miała Narodowa Demokracja, tzw. endecja. Po zamachu majowym 1926 roku, Poznań był w stałej opozycji do sanacyjnych władz w Warszawie, które starały się ingerować w wewnętrzne sprawy miasta. Dobrych stosunków nie miał Poznań także z Józefem Piłsudskim, który nie odebrał przyznanego mu przez Uniwersytet Poznański doktoratu honoris causa weterynarii. W latach trzydziestych, po upływie kadencji Cyryla Ratajskiego, stosunki z Warszawą, a w szczególności z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych pogorszyły się na tyle, iż praktycznie do wybuchu wojny Poznaniem rządzili tylko prezydenci tymczasowi (komisaryczni) mianowani przez Warszawę.

Wojska niemieckie wkroczyły do Poznania 9 września 1939 roku, rozpoczynając trwającą 5 lat i 5 miesięcy okupację. W tym czasie wysiedlono z Poznania około 75 tysięcy Polaków (głównie do Generalnej Guberni), zastępując ich około 100 tysiącem Niemców z tzw. głębi Niemiec, a także z Rosji. Region poznański został wcielony do Rzeszy pod nazwą Kraju Warty, a władzę sprawował tu namiestnik Rzeszy Arthur Greizer ( po wojnie stracony za popełnione zbrodnie).

OBOZY I WIĘZIENIA.

Za najmniejsze wykroczenie lub bez powodu osadzano Polaków (szczególnie inteligencję) w Forcie VII Cytadeli (1939-41 obóz przejściowy, a do 1944 roku wiezienie policyjne i obóz pracy wychowawczej, przez który przeszło 10-15 tysięcy Polaków) lub w obozie w Żabikowie, stosując karę śmierci lub zsyłkę do obozu koncentracyjnego. Na terenie Poznania istniało ponadto kilkanaście obozów pracy przymusowej głównie dla Żydów z Polski i Niemiec: w Krzesinach (1941-43, około 10 tysięcy osób), w Smochowicach (około 2 tysiące osób wywiezionych do obozu w Krzesinach-Piotrowie), w Dębcu (około 2 tysące osób wywiezionych do obozu w Auschwitz, 1942-43). W latach 1940-45 istniał także obóz dla jeńców francuskich, brytyjskich, sowieckich, polskich i włoskich (ponad 7 tysiecy osób).

DZIAŁALNOŚĆ KONSPIRACYJNA.

Mimo przerzedzenia szeregów inteligencji, w Poznaniu działały organizacje podziemne (głównie działalność wywiadowcza, sabotażowa i dywersyjna). Przede wszystkim była to organizacja "Ojczyzna", na której czele stał ksiądz prałat Józef Prądzyński, zamordowany w Dachau, w 1942 roku. W Poznaniu zorganizowano siłę zbrojną endecji - Narodową Organizację Wojskową. Ponadto działał Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), przekształcony w 1942 roku w Armię Krajową (AK). W ramach ZWZ działał Związek Odwetu kierowany przez por. Zenona Plucińskiego, a nastepnie przez doktora Franciszka Witaszkę, straconego przez Niemców w 1943 roku.

ROZBUDOWA MIASTA PRZEZ NIEMCÓW.

Podczas okupacji Niemcy przyłączyli do Poznania nowe tereny: Głuszynę Krzesiny, Chartowo, Kobylepole, Junikowo, Krzyżowniki, Ławicę, Strzeszyn, Świerczewo i Żegrze, zwiększając powierzchnię miasta od 7 tysięcy do 21 tysięcy ha. Liczba ludości wzrosła w roku 1943 do ponad 320 tyśięcy mieszkańców. Niemcy wybudowali także liczne bloki, uporządkowali rejon jeziora maltańskiego oraz założyli sztuczne jeziore Rusałka.

ZNISZCZENIA WOJENNE.

Uniknąwszy zniszczeń wojennych w 1939 roku, uległ Poznań ogromnym zniszczeniom podczas walk Armii Czerwonej z Niemcami (22 stycznia 1945 - 23 lutego 1945). Zniszczeniu uległo około 20% mieszkań, jednak w Śródmieściu straty te dochodziły do 50%. Szczęśliwie większemu zniszczeniu nie uległ Ratusz, Fara i Kościół OO Franciszkanów. Po opanowaniu miasta przez Armię Czerwoną istotny wpływ na rządy zaczeli wywierać komuniści. Ze wzgledu na mały wpływ w społeczeństwie przez wojną, początkowo łagodne rządy zaczęły przybierać formę terroru. Wiezienia Urzędu Bezpieczeństwa przy ulicy Kochanowskiego, 27 Grudnia (budynek już nie istniejący) i Młyńskiej urosły do rangi symbolu reżimu stalinowskiego, podobnie jak podczas wojny więzienie w Forcie VII i obóz w Żabikowie.

CZERWIEC 1956.

Inwestycyjny skok naprzód z lat Planu Sześcioletniego wpłynął na obniżenie i tak bardzo niskiej stopy życiowej Polaków. Nie mogąc zbilansować gospodarki, władze PZPR stosowały różne środki drenażu społeczeństwa, na przykład śrubując normy pracy. Była to tylko jedna z przyczyn Poznańskiego Czerwca 1956. Do innych należy zaliczyć już wcześniej wspomniane małe poparcie poznaniaków dla partii socjalistycznych przed wojną i chęć zmienienia tego stanu rzeczy przez komunistów siłą. Dla robotników, a także dla powodzenia całego przedsiewzięcia ważny był moment strajku. Dlatego wybrali oni czerwiec, czyli miesiąc w którym odbywały się Międzynarodowe Targi Poznańskie. Protestujący byli swiadomi, iż tylko zagraniczni goście są w stanie przekazać informacje o wydarzeniach poznańskich w świat, bo komunistyczna cenzura na pewno starannie zataiłaby protest.

Strajk rozpoczęli robotnicy Zakładów im. Hipolita Cegielskiego (wówczas Zakładów im. Józefa Stalina, ZISPO) po wycofaniu się (27 VI) władz państwowych z przyjętych wcześniej porozumień (dotyczyły zwrotu bezprawnie pobieranego podatku od wynagrodzeń najlepiej zarabiających robotników, zmiany systemu płac akordowych i organizacji pracy). Pracę przerwały również załogi innych przedsiębiorstw, m.in. Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego (ZNTK), Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego. Początkowo kilkutysięczny, później prawie stutysięczny tłum dotarł na plac Adama Mickiewicza (wówczas plac J. Stalina) w centrum miasta. Występował z hasłami ekonomicznymi i politycznymi ("chleba i wolności"). Przedstawiciele lokalnych władz nie zdołali opanować sytuacji, a komitet strajkowy utracił kontrolę nad zachowaniem demonstrantów, którzy zajęli gmachy publiczne; pod wpływem plotki o aresztowaniu delegacji robotniczej rozbili więzienie przy ul. Młyńskiej, później zaatakowali budynek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (obie strony użyły broni palnej). Demonstranci zdobywali broń na posterunkach i w komisariatach MO (również poza Poznaniem) oraz w studiach wyższych uczelni wojskowych (około 250 sztuk). Interweniujące siły porządkowe mające początkowo zakaz użycia broni palnej (jednostki MO, pułk KBW, patrole Oficerskiej Szkoły Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych oraz Centrum Służby Tyłów WP) były rozbrajane; opanowano lub spalono kilka czołgów. Następnie Biuro Polityczne KC PZPR podjęło decyzję o stłumieniu wystąpień siłą i wysłało do Poznania swoich przedstawicieli (J. Cyrankiewicza, E. Gierka, W. Kłosiewicza, J. Morawskiego). Cyrankiewicz w przemówieniu radiowym zapowiedział represje wobec uczestników demonstracji, zagroził, że wszystkim, którzy podniosą rękę na władzę ludową, władza ta rękę tę odrąbie. Mimo, że trwały właśnie Międzynarodowe Targi Poznańskie kierownictwo partyjno-rządowe użyło siły. Po południu i w nocy do miasta wkroczyły wezwane z poligonów jednostki 2 korpusu pancernego (10 i 19 dywizja pancerna) i 2 korpusu armijnego (4 i 5 dywizja piechoty). Łącznie w pacyfikacji miasta uczestniczyło ponad 10 tysiecy żołnierzy dysponujących m.in. 420 czołgami, działami pancernymi i transporterami opancerzonymi; akcją dowodził generał S. Popławski. 30 VI oddziały wojskowe zostały wycofane.W dniach 28 - 29 VI zginęło w Poznaniu ponad 70 osób, kilkaset zostało rannych, prawie 700 aresztowano (kilkadziesiąt skazano na kilkuletnie więzienie i po zmianie politycznej oceny wydarzeń przez kierownictwo PZPR amnestionowano). Poznańskie wystąpienia spowodowały wstrząs w społeczeństwie (mimo blokady miasta i cenzurowania informacji o ich przebiegu), zaostrzenie walk wewnętrznych w PZPR oraz protesty za granicą (rewoltę obserwowali uczestnicy Międzynarodowych Targów Poznańskich).

ODBUDOWA I ROZBUDOWA MIASTA.

W pierwszych latach po wojnie budownictwo ograniczało się do odbudowy Starego Miasta. Od lat 50-tych do mniej więcej początku lat 80-tych trwał czwarty w dziejach Poznania etap rozbudowy miasta, który wyznaczył granice miasta prawdopodobnie na wiele lat. Początkowo powstawały nowe dzielnice w tzw. stylu MDM-owskim, czyli tzw. realizmu socjalistycznego. Od końca lat 60-tych nastąpiła prawdziwa eksplozja budowlana szczególnie prawobrzeżnego Poznania, czyli Rataj i terenów przyległych, a także terenów północnych z Winogradami, a później także Piątkowa i Moraska. Rozwijało sie także budownictwo w kierunku południowo-zachodnim na Raszyn.

PO 1989 ROKU.

W latach 80-tych ludnosć Poznania wzrosła do około 600 tysiecy mieszkańców. Jednak od początku lat 90-tych obserwowany jest spadek ludnosci do poziomu około 580 tysiecy pod koniec lat 90-tych. Związane jest to z przeprowadzką poza miasto, aby móc uciec od hałasu i uciążliwości dnia codziennego w mieście.

W 1990 roku w wolnych wyborach wybrano Radę Miasta, a Prezydentem Miasta został Wojciech Szczęsny Kaczmarek.W 1994 roku, po kolejnych wyborach samorządowych ponownie został powołany na to stanowisko. Swoje obowiązki pełnił do 1998 roku, kiedy swój urząd oddał Ryszardowi Grobelnemu.

W styczniu 1999 roku wprowadzono nowy podział administracyjny kraju. Od tego momentu Poznań stał się stolicą województwa wielkopolskiego, drugiego co do wielkości (przedtem był stolicą województwa poznańskiego, jednego spośród 49). W 2003 roku miasto obchodzi 750-lecie nadania praw miejskich. W związku z tym prezydent Ryszard Grobelny powołał Fundację 750-lecia Lokacji Miasta Poznania, która zajmuje się szczegółowo pracami związanymi z tymi obchodami.

Jesienią 2002 roku odbyły się wybory samorządowe, podczas których po raz pierwszy wybierano bezpośrednio prezydenta Poznania. Po drugiej turze wyborów został nim ponownie Ryszard Grobelny, który pokonał Wojciecha Szczęsnego Kaczmarka. W Radzie Miasta zasiadła mniejsza liczba radnych, niż w poprzedniej kadencji, mianowicie 37 osób. Przewodniczącym Rady został Przemysław Alexandrowicz.

źródło: www.poznancity.republika.pl
kontakt z autorem: poznan@vp.pl